"Nawet najdłuższa podróż zaczyna się od pierwszego kroku" Lao-Tsy
Moja przygoda z Chinami zaczęła się w dniu kiedy zainteresowałam się chińskim malarstwem. Te piękne obrazy malowane na jedwabiu zafascynowały mnie na tyle, że zaczęłam czytać o sztuce Chin, poznawałam też historię tego egzotycznego dla nas kraju. Przewodnikiem stały się wspaniałe książki Mieczysława Jerzego Künstlera, póżniej czytałam już wszystko co mogłam na ten temat znaleźć. Architektura, malarstwo, rzeżba, kaligrafia, sztuka projektowania przestrzeni - feng shui, wreszcie geografia Chin stały mi się bliskie. Zaczęłam nawet myśleć o poznaniu języka i gdybym miała studiować jeszcze raz pewnie wybrałabym sinologię. Marzeniem niestety jak dotąd nieosiągalnym stała się podróż w tamte strony, żeby ujrzeć to wszystko na własne oczy.....
Najbardziej fascynujące w sztuce chińskiej było dla mnie to, że kiedy u nas powstawała państwowość, tam kwitło wspaniałe piękne malarstwo zwane malarstwem literatów - to czasy ulubionej przeze mnie dynastii Song, która doszla do władzy w Chinach północnych w 960 r. i doprowadziła do zjednoczenia Chin, kładąc kres istnieniu małych królestw na południu. W epoce panowania dynastii Song (960- 1279) można wyróżnić dwa okresy: pierwszy to panowanie Północnej Dynastii Song ze stolicą w Kajfeng, drugi - Południowej Dynastii Song, kiedy to dwór przeniósł się bardziej na południe od rzeki Jangcy. Członkowie dynastii Song wyrzekli się podbojów państw ościennych, przyjmując postawę defensywną w stosunkach z krajami z północy. Panowali na obszarze najmniejszym ze wszystkich dynastii i skoncentrowali się na rozwoju własnej cywilizacji. Udało się im stworzyć prawdziwie chińską kulturę z udziałem uczonych, malarzy i filozofów neokonfucjańskich. W tym okresie na przełomie X/XI wieku powstało w Chinach wiele zwykle monochromatycznych malowanych na jedwabiu pejzaży, w których jeśli nawet pojawiał się człowiek, był on małą drobiną wobec ogromu natury i nie przeszkadzał patrzącemu w kontemplacji krajobrazu.
Charakterystyczne stało się dla malarstwa chińskiego połączenie z nim innych
dziedzin sztuki - kaligrafii i poezji. Obraz był więc całością dopiero wraz
z pięknie wykaligrafowanym poetyckim słowem. 
Według Wang Wei (VIII wiek): "Obraz to namalowany wiersz; wiersz to słowami
ujęty obraz". W XI wieku tak pisał Guo Si: "starożytni mawiali, że utwór poetycki
nie jest niczym innym, jak obrazem bez form zewnętrznych, obraz zaś jest wierszem
ujętym w formy zewnętrzne, to stało się dla mego ojca (Kuo Hi - wybitnego malarza
epoki Song) i dla mnie główną zasadą". W czasie panowania dynastii Song, w okresie
rozkwitu malarstwa literatów to stwierdzenie o pokrewieństwie poezji i malarstwa
było bardzo żywe. Do dziś w świadomości chińskiej poezja, malarstwo i kaligrafia
stoją bardzo wysoko w hierarchii sztuki i są sobie równe.
Co do formy obrazów przeważały zwoje : poziome i pionowe, popularne były także
wachlarze i kartki z albumu. Obrazy były tworzone w technice "starannego
pędzla" miały więc charakter rysunkowy, z drobiazgowo zaznaczonymi konturami
i szczegółami. Preferowanym tematem prócz gór, wody, drzew i architektury był
także bambus, ulubiony zwlaszcza przez malarzy - kaligrafów (
Su Dongpo , Wen Tung ).
Najbardziej znanymi artystami tych czasów byli: Li
Cz`eng, znany głównie z monochromatycznych pejzaży, na których umieszczał
najczęściej poskręcane, bezlistne drzewa i skały w chmurach (np." Pejzaż
zimowy";) Kuan T`ung - jego dzieło
to m.in. "Oczekiwanie na przeprawę" - pionowy zwój wykonany techniką
monochromatyczną, w którym są takie elementy jak : monumentalna skała, wodospad
i ledwie widoczni zagubieni gdzieś wśród natury ludzie, którzy podkreślają jedynie
ogrom przestrzeni. To zresztą typowe elementy tego malarstwa, podobnie jak pustelnie,
samotnie, rybacy. Innym znanym motywem który pojawiał się w malarstwie epoki
Song były wspomniane już bambusy oraz kwiaty i ptaki. Obrazy je przedstawiające
malował m.in założyciel Akademii Malarskiej cesarz
Huizong .
Na przełomie X/XI wieku tworzyli też inni malarze: Xia Gui , Hu Tao-ning, który malował rozległe panoramy - zwoje poziome z poszarpanymi urwistymi górami na pierwszym planie a w tle tonącymi w mgle ("Połów ryb w górskiej rzece"); Li Tang , Fan K`uan ("Podróż pośród gór i strumieni", "Krajobraz w śniegu"); Kuo Hi ("Krajobraz zimowy" skały i pagody) oraz Mi Fei - twórca delikatnych miękkich w rysunku krajobrazów spowitych we mgle. Jego technika była nieco odmienna, gdyż stosował plamy mokrego tuszu zamiast rysunku konturowego - "Krajobraz we mgle"(pointylizm), "Pejzaż", "Góry na wiosnę". Styl Mi Feia kontynuował jego syn Mi Youren.
Najwybitniejszym malarzem epoki Song był Ma Yuan , który tworzył obrazy asymetryczne, malował puste rozległe przestrzenie jak w obrazie "Samotny rybak" - postać samotnego rybaka w łodzi na zaznaczonej jedynie kilkoma kreskami rozległej płaszczyźnie wody.
Innym jego dziełem jest obraz "Tańczące i śpiewające na wiosnę" wyrażające radosne uczucie obcowania z naturą, przedstawione w tańcu drobnych postaci, znajdujących się na pierwszym planie kompozycji.
A teraz przykłady malowidła na wachlarzu i kartki z albumu, wszystkie trzy dzieła pochodzą z epoki Song choć są anonimowe:
Małpy kradnące owoce. Kartka z albumu |
Pustelnik. Malowidło na wachlarzu |
Zajazd w górach. Malowidło na wachlarzu |
